קינדער ווי ר' שמעון / הרב פנחס וויליגער

מכות יז ע"ב

קינדער ווי ר' שמעון
מכות דף (י"ז ע"ב) די גמרא ברענגט פארשידענע ברייתא'ס פון ר' שמעון ווי אזוי ער פארטייטש פסוקים אויף וואס פאראן אופן די פסוק רעדט זיך דערנאך קומט צו גיין רבא אין זאגט, אמר רבא דילידא אימיה כר"ש תיליד, פארטייטש רש"י, כל שאמו יולדת תבקש רחמים יהי רצון שיהא כר"ש, אז די מאמע'ס זאלען בעטען ביים רבונו של עולם זי זאל האבען קינדער ווי ר' שמעון, ואי לא, אין אויב נישט, לא תיליד זאל זי נישט האבען קיין קינדער, אין רבא פירט אויס ואע"ג דאית להו פירכא, כאטש אפילו עס איז דא א פירחא אויף ר' שמעון'ס פשעטיל, דאס מיינט מען קען עס אפפרעגען, אין ווי די גמרא ברענגט אראפ ווי רבא האט טאקע אפגעפרעגט אלע דרשות פון ר' שמעון.

וואס האט רבא געמיינט
אין ספר שיח יצחק איז דא א פשט אזוי, די גמרא אין מס' נדה דף ל"א ע"ב זאגט אז בשעת א אשה איז יולדת, נשבעת שלא תזקק לבעלה יותר, זאגט דארט ר' שמעון אז נאכ'ן גיבורט האט זי חרטה אויף די שבועה, וועגען דעם האט די תורה געזאגט אז א יולדת דארף ברענגען א קרבן, טייטש מיט דעם די שיח יצחק, אז אויב די ערשטע קינד וועט טאקע אויפוואקסען ווי ר' שמעון יאמאלט איז רעכט אז זי זאל חרטה האבען אויף איר שבועה, ואי לא, לא תיליד, אין אויב נישט איז נישט כדאי אז זי זאל חרטה פון איר שבועה, דאס איז פשט אין די לשון דילידא אמיה, אז זי האט שוין געהאט א קינד, און זי האט שוין קופכת ונשבעת שלא תזקק לבעלה, איז קען זי חרטה פון איר שבועה נאר דאן כר' שמעון תלד, אז זי וועט האבען קינדער ווי ר' שמעון.

א ביאור נפלא פונעם ערוך לנר
די גרויסע גאון ר' יעקב יוקב עטלינגער זצ"ל, די פארפאסע פון די באקאנטע ספר ערוך לנר שרייבט א גאונ'ישע כאפ, ערשטענס דארפען מיר דערמאנען וואס די גמרא פירט אויס נאכען רבא'ס אפפרעגען ר' שמעון, אלא מאי דילידא אימיה כרבי שמעון, פרעגט די גמרא פארוואס די רבא האסטו אזוי משבח ר' שמעון פונקט ביי די דרשת וואס די פרעגס אזוי אפ, ענטפערט אים רבא דלמאי דסבירא ליה לדידיה, אז דאס וואס ר' שמעון האלט, מסרס ליה לקרא ודריש ליה, טוט ער אזוי מהפך זיין די פסוקים אויף אזא שיינעם אויפן כדי עס זאל אלעס שטועמן אזוי ווי ער האלט, און ווי תוס' איז מפרש אז כסדרו וואלט ער געדארשענט די פסוקים כסדר ווי עס שטייט אין תורה וואלט נישט אויסגעקומען אזוי ווי ער הלאט, סיידן מען זאגט אז דער ערשטער פוסק איז מגלה א דין וואס שטייט דארט אינעם לעצטען פסוק, אין פונעם לעצטען פסוק א דין צום ערשטען פסוק, דארף מען פארשטיין יאמאלט וואס איז דער גרויסע חשיבות, אז דער פשט איז דאך נישט דער עיקר פשט.

א ראיה פון א יולדת
נאר זאגט די ערוך לנר, אז די גמרא זאגט אשה כי תזריע וילדה אשה זכר, אשה מזריע תחילה ילדה זכר, זענען די מפרשים מסביר, אז דער מזריע תחילה נותן חומר, און די מזריע בסוף נותן צורה, קומט אויס, אז ביי די הזרעת ולידת האשה, גיבט די סוף די צורה, צו די תחילה די חומר אויב אזוי איז נישט קיין ווינדער אז ר' שמעון האט געזאגט אז די פוסקים וואס שטייט שפעטער געבט דעם פירוש צום פסוק וואס שטייט פריער, און דאס האט רבא געזאגט אויף דרש פון ר' שמעון, דילידא אמיה כר' שמעון תיליד, אז דאס וואס א זכר ווערט נולד דורך די מאמע דילידיא אימיה, איז נאר כר' שמעון תיליד לויטן דרך פון ר' שמעון'ס דרש אז די סיפא איז מגלה לרישיה אז דער איש וואס איז מזריע שבסוף קומט צוזאמען מיט'ן חומר אין דאס ווערט דעם עיקר די זכר, ואי לא, לא תיליד, ווייל אויב נישט קען מען נישט האבען קיין קינדער, ווי עס שטייט אין פסוק אשה כי תזריע צום ערשט, דערנאך קען זיין וילדה זכר.

הרב פינחס וויליגער מח"ס נופת צופים ושמחת בחגך מונטריאל קאנאדא


תרגום:

ילדים כמו ר' שמעון
במסכת מכות דף י"ז ע"ב, מביאה הגמרא מספר ברייתות של ר' שמעון המסבירות כיצד הוא דורש פסוקים. לאחר מכן בא רבא ואומר: אמר רבא: דילידא אימיה כר"ש תיליד, ופירש רש"י: "כל שאמו יולדת – תבקש רחמים יהי רצון שיהא כְּרַ"ש. ואם לא – לא תיליד". כלומר, האימהות צריכות להתפלל ולבקש מהקב"ה שבניהן יהיו כמותו של ר' שמעון, ואם לא – מוטב שלא תלד כלל. ואף שרבא עצמו מקשה על דרשותיו של ר' שמעון, הוא מסיים ואומר: ואע"ג דאית להו פירכא – אף שיש קושיות על פירושי ר' שמעון, כפי שהגמרא עצמה מביאה כיצד רבא מקשה על כל דרשותיו.

כוונת רבא – ביאור בשיח יצחק
בספר שיח יצחק מובא ביאור נפלא: במסכת נדה דף ל"א ע"ב נאמר שאשה בשעת לידתה נשבעת שלא תזדקק עוד לבעלה. ר' שמעון שם אומר שלאחר הלידה האשה מתחרטת על שבועתה, ולכן ציוותה התורה להביא קרבן יולדת. לפי זה מסביר שיח יצחק, שאם הילד שיוולד יגדל להיות כמו ר' שמעון – אז ראוי שתתחרט האם על שבועתה, ואכן תלד. אך אם לא – לא תילד, כלומר אין ראוי שתתחרט כלל, שכן אין בכך תועלת. זהו פירוש המילים "דילידא אמיה" – אם כבר ילדה והתחרטה על שבועתה, חרטה זו מוצדקת רק אם "כר"ש תיליד", שהילד יהיה כר' שמעון.

ביאור מופלא מהערוך לנר
הגאון רבי יעקב עטלינגר זצ"ל, בעל ספר ערוך לנר, כותב ביאור עמוק: לאחר שהגמרא מביאה כיצד רבא מקשה על דרשות ר' שמעון, שואלת – אם כן, מדוע אתה משבח את ר' שמעון דווקא בדרשה שאתה חולק עליה? ועונה רבא: דלמאי דסבירא ליה לדידיה – מסרס ליה לקרא ודרש ליה, כלומר ר' שמעון הופך את סדר הפסוקים באופן מדויק, כדי להתאים את הפשט לדעתו, וכפי שמבארים התוספות – אילו היה דורש את הפסוקים כסדרם, לא היה יוצא הפירוש לשיטתו. אלא שהדרשה מתבססת על כך שהפסוק המאוחר מגלה את הפירוש של הפסוק הקודם, ולהיפך.

הראיה – מאשה יולדת
ערוך לנר מוסיף: הפסוק אומר "אשה כי תזריע וילדה זכר", ומבואר במפרשים שאם האשה מזריעה תחילה – יולדת זכר. לפי זה, החומר ניתן בתחילה, אך הצורה – בסוף. ומכאן לומד הערוך לנר: כשם שבעניין הולדה, הסיפא (הסוף) קובע את הצורה, כך גם בלימוד התורה – הפסוק המאוחר מגלה את פירושו של הפסוק המוקדם. ולכן אמר רבא: דילידא אמיה כר"ש תיליד – כלומר, כאשר האשה יולדת זכר, זו תוצאה של דרכו של ר' שמעון בדרש, שהסיפא מגלה לרישא. ואם לא – לא תיליד, כי לא ניתן להוליד ולהבין נכון את הפסוק ללא גישת ר' שמעון.

הרב פינחס וויליגער, מחבר הספרים נופת צופים ו-ושמחת בחגך, מונטריאול, קנדה